Kimler Bireysel Başvuru Yapabilir?

Temel hak ve özgürlüklerinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini ileri süren gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişileri, kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde bireysel başvuruda bulunabilmektedir. Kamu tüzel kişileri ise bireysel başvuru hakkına sahip değildir.

Başvuruda bulunabilmek için kişinin, ihlale neden olduğunu ileri sürdüğü işlem, eylem veya yargı kararı nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkının doğrudan etkilenmiş olması gerekmektedir.

Bireysel Başvuru Şartları

Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun incelenebilmesi için bazı kabul edilebilirlik şartlarının bulunması gerekmektedir. Bunların başında olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gelmektedir. Kural olarak ilk derece mahkemesi, istinaf ve temyiz gibi başvurulabilecek olağan hukuk yolları tamamlanmadan bireysel başvuru yapılamamaktadır. Ancak kanunda öngörülen istisnai durumlar saklıdır.

Ayrıca başvurunun, kanunda belirlenen süre içerisinde yapılması ve ihlal edildiği ileri sürülen temel hakkın açık şekilde ortaya konulması gerekmektedir.

Bireysel Başvuru Süresi

Bireysel başvuru, olağan başvuru yollarının tüketildiği tarihten veya başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır.

Bu süre hak düşürücü nitelikte olup, süresinden sonra yapılan başvurular kural olarak süre aşımı nedeniyle kabul edilemez bulunmaktadır. Bu nedenle sürenin doğru hesaplanması ve başvurunun usulüne uygun şekilde hazırlanması büyük önem taşımaktadır.

Başvuru Yöntemi

Bireysel başvurular, **Anayasa Mahkemesine doğrudan gönderilmemektedir.**Başvurular;

• Mahkemeler aracılığıyla,
• Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla,
• Yurt dışında bulunan Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilikleri veya konsoloslukları aracılığıyla, kanunda öngörülen usule uygun şekilde yapılabilmektedir.

Başvuru sırasında bireysel başvuru formunun eksiksiz doldurulması, ihlal iddialarının hukuki gerekçeleriyle açıklanması ve dayanılan bilgi ve belgelerin başvuruya eklenmesi gerekmektedir.

Anayasa Mahkemesinin İncelediği Hak İhlalleri

Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru kapsamında yalnızca **Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ortak koruma alanında bulunan temel hak ve özgürlükler yönünden inceleme yapmaktadır.**Uygulamada en sık ileri sürülen ihlal iddiaları arasında;

• Adil yargılanma hakkı,
• Makul sürede yargılanma hakkı,
• Mülkiyet hakkı,
• Özel hayatın ve aile hayatının korunması hakkı,
• Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı,
• İfade özgürlüğü,
• Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı,
• Din ve vicdan özgürlüğü,
• Eğitim hakkı,
• Etkili başvuru hakkı,
• Ayrımcılık yasağı, yer almaktadır.

Her başvuru, olayın özellikleri dikkate alınarak bireysel olarak değerlendirilmektedir.

Anayasa Mahkemesinin Verebileceği Kararlar

Başvurunun kabul edilebilir bulunması hâlinde Anayasa Mahkemesi esas incelemesine geçmektedir.

İhlal tespit edilmesi durumunda Mahkeme;

• İhlalin tespitine,
• İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına,
• Şartları oluşmuşsa başvurucu lehine manevi veya maddi tazminata,
• Gerekli görülen diğer giderim yollarına

karar verebilmektedir. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemesinin yerine geçerek yeniden karar vermemekte; ihlalin giderilmesine yönelik anayasal denetim yapmaktadır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile İlişkisi

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılacak başvurudan önce tüketilmesi gereken etkili bir iç hukuk yolu olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulabilmesi için kural olarak öncelikle Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru sürecinin tamamlanmış olması gerekmektedir.

Hukuki Değerlendirme

Bireysel başvuru, olağan kanun yollarından farklı, kendine özgü usul kurallarına tabi anayasal bir başvuru yoludur. Başvurunun süresinde yapılması, kabul edilebilirlik şartlarının eksiksiz karşılanması, ihlal iddialarının anayasal çerçevede temellendirilmesi ve ilgili bilgi ve belgelerin usulüne uygun şekilde sunulması, başvurunun incelenebilmesi bakımından önem taşımaktadır.

Büromuz tarafından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru sürecinde; başvuru şartlarının değerlendirilmesi, başvuru formunun hazırlanması, kabul edilebilirlik kriterlerinin incelenmesi, hak ihlali iddialarının hukuki temellendirilmesi ve bireysel başvuru sürecinin yürütülmesine ilişkin hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunulmaktadır.